ವಿವಾಹದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮುಖ

ಮಾನವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ. ಅದು ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಭಾವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯುಗ, ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹದ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ; ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ, ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ, ಎರಡು ಜೀವನಪಥಗಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಸಂಗಮ.

ನಮ್ಮ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು“ಧರ್ಮ ಪ್ರಜಾ ಸಂಪತ್ ಸಿಧ್ಯರ್ಥಂ ವೈವಾಹಿಕಃ ಸಂಸ್ಕಾರಃ।”

ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ವಿವಾಹವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಧರ್ಮಪಾಲನೆ, ಸತ್ ಸಂತಾನ, ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಸಂಸ್ಕಾರ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಮಹತ್ವ:  ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವೇ ಇತರ ಆಶ್ರಮಗಳ ಆಧಾರ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವಾಹವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಜೀವನಪಥವಾಗಿ ನೋಡುವ ಪರಂಪರೆ ನಮ್ಮದು.

ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ:“ವಿವಾಹೋ ನಾಮ ಸಂಬಂಧಃ ಶರೀರಣಾಂ ನ ತು ಕಾಮ್ಯಯಾ।”ಅಂದರೆ ವಿವಾಹವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ದೇಹಗಳ ಸಂಗಮವಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಯಮ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಂಧ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಎಂದರೆ:ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯ ದಾರಿ,ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆಲೆ,ಸಂತಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಆಧಾರ,ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಕೇಂದ್ರ.

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಿವಾಹ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ : ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಕುರಿತಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕುಟುಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಯುವಕರು ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ “ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಜೀವನ” ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಪುಣೆ, ಮುಂಬೈ ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಯುವತಿಯರು, ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಅದೇ ನಗರಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ “ನಗರ ಮೋಹ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ: career continuity, professional identity, lifestyle security,  ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಭದ್ರತೆ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳೂ ಇವೆ.

ಆದರೆ ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ “city lifestyle” ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮಾನದಂಡವಾಗುತ್ತಿರುವುದೂ ಸತ್ಯ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಕುಟುಂಬ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಗಿಂತ “location” ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸಮಾಜದ ಆಂತರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚನೆ.

ಇಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ “ನಗರ  ನಿವಾಸಿ” ಎನ್ನುವುದೇ qualification ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದಕರ ಸಂಗತಿ.

ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದದ ಶಕ್ತಿ :  ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮ್ಮತಿ, ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದದ ಸಂಯೋಜನೆ.

ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಆಶೀರ್ವಾದವಿಲ್ಲದ ವಿವಾಹವು ಹೂವಿಲ್ಲದ ಪೂಜೆಯಂತಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರ ಅನುಮತಿ, ಕುಟುಂಬದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇಂದು “ನನ್ನ ಜೀವನ – ನನ್ನ ಆಯ್ಕೆ” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ “ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ – ನನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ” ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಬರಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಸಾಗರಯಾನವಾಗಬಹುದು.

ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ : ವಿವಾಹವು ಕೇವಲ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಡೆದರೆ ಸಾಕಾಗದು; ಅದು ಬುದ್ಧಿ, ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ “ವಿವಾಹ” ಎಂದರೆ “ವಿಶೇಷಃ ವಾಹಃ”ಅಂದರೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಹೊರೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಪಥವನ್ನು ಹೊರುವ ಸಂಕಲ್ಪ.

ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ “ಋತುಕಾಲೇ ಪ್ರಜಾಗರ್ವಂ ಧರ್ಮೋಹ್ಯೇಷ ಸಂಸ್ಥಿತಃ।” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಸಮಯೋಚಿತ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ ಒಡನಾಟವಲ್ಲ; ಅದು ಸತ್ ಸಂತಾನ, ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸಮಾಜದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರಂತರತೆಯ ಆಧಾರ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ : ಇಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ “ಕ್ಷಣಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆ”, “lifestyle compatibility”, “status matching” ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ವಿವಾಹದ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತಿವೆ.Instagram ಚಿತ್ರಗಳು, luxury lifestyle, urban branding, peer pressure ಇವುಗಳು ಯುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಿಂತ presentation,ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಿಂತ glamour,ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಿಂತ convenience,ಸ್ಥಿರತಿಗಿಂತ excitementಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಜೀವನದ ನೈಜ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಮುಂದೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ.

ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿನ್ಯಾಸದವರೆಗೆ ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ: ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವು ಕೇವಲ ವಾಸಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮನೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೋಣೆಗಳು ಇಂದಿನ “ಲಾಡ್ಜ್” ಮಾದರಿಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಪಂಚಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವ ಕೋಣೆಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು, ದೇವರ ಕೋಣೆ, ತೆರೆದ ಅಂಗಳ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸ  ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ಅಂತಹ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿದ್ದವು, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು, ಹರಟೆ, ನಗು, ಚರ್ಚೆಗಳು ದಿನನಿತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು, ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು.ಅಲ್ಲಿ “privacy” ಕ್ಕಿಂತ “presence” ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಒಬ್ಬರ ಬದುಕು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.

“ಮುಚ್ಚಿದ ಕೋಣೆಗಳು”, “individual space”, “personal privacy” ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಭಾಗವಾದವು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಆಲೋಚನೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಅಗತ್ಯವೇ. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗಿನ ಸಂವಹನವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸತೊಡಗಿತು.

ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಟಿವಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಪಂಚ  ಇವುಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಂದೇ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದವು ಒಂದೇ ಮನೆ ಇದ್ದರೂ ಮಾತುಕತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಭಾವನೆಗಳು ಹುದುಗಿಹೋದವು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಒಳಗೆ ಉಳಿಯತೊಡಗಿದವು,

ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವಗಳು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ತಲುಪದೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆಯೂ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ.ವೈಯಕ್ತಿಕ “space” ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಪಂಚ ನೈಜ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ,“perfect choice” ಹುಡುಕುವ ಮನೋಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿದೆ,ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳೂ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಹಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ,ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “old generation thinking” ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು,ವಿವಾಹವನ್ನು ಒಂದು ಜೀವನಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕಿಂತ “risk evaluation process” ಆಗಿ ನೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುವ ತಲೆಮಾರೂ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ “perfect partner” ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಿಂತ, ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಬಂಧವೇ ಶಾಶ್ವತ.

ಹಿರಿಯರ ಮಾತು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ; ಅದು ಅನೇಕ ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಸಾರವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಹಾಗೆಯೇ ಹಿರಿಯರೂ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕನಸು, career ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಹಿಂದೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂವಹನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕೂಡ ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.ಆದರೆ ಇಂದಿನ “closed-room culture” ನಲ್ಲಿಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಳಗೇ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,ಮಾತುಕತೆಯ ಬದಲು ಮೌನ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ತಾಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಘರ್ಷಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸುಗಳು ದೂರವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹಿಂದೆ“ಮನೆ” ಎಂಬುದು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.ಇಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಮನೆ” ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೊಠಡಿಗಳ ಸಮೂಹವಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ವಿವಾಹದಲ್ಲೂ:ಸಹನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ,“adjustment” ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತಿದೆ,“relationship maintenance” ಗಿಂತ “personal comfort” ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಬೇಕಾಗಿದೆ:

ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು,ಜೊತೆಯಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ,ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಸಂಭಾಷಣೆ,ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕ,ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ “screen time” ಗಿಂತ “conversation time” ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇವುಗಳೇ ಇಂದಿನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪುನಃ ಜೀವ ತುಂಬಬಲ್ಲವು.  ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮುಚ್ಚಬಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರೀತಿ ಅಲ್ಲ  ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೊತೆಗಿರುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ .

ಅಂತರಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲವ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಸಮತೋಲನದ ಅಗತ್ಯ : ಅಂತರಜಾತಿ ಅಥವಾ ಲವ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ದೋಷವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪೋಷಕರ ಗೌರವ, ಪರಸ್ಪರ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ: “ಸ್ವಧರ್ಮೇ ನಿಧನಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಧರ್ಮೋ ಭಯಾವಹಃ।”ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಕರ್ತವ್ಯ, ನಿಷ್ಠೆ, ಸಮ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಜೀವನಪಥ.ಅಂತರಜಾತಿ ವಿವಾಹವೂ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಆದರೆ ಕೇವಲ “ನನ್ನ ಹಕ್ಕು” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರೆ ದಾಂಪತ್ಯದ ನೆಲೆಯೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು.

 ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ : ಇಂದಿನ ಯುವಕರು ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು:ಸಂಬಳ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಿರ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿ ಎಂದರೆ:partner growth ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ,career ಅನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ,ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ,ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಕುಟುಂಬಗಳೂ:“ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಬೇಡ”“ನಮ್ಮ ಮನೆ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಅಂತಿಮ” ಎಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕಾಗಿದೆ.ಇಂದಿನ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ partnership ಮುಖ್ಯ; domination ಅಲ್ಲ.

 ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯ : ಸಮಾಜ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದು ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಲದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಕರಿಸುವುದೂ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ,ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮ,ಆಧುನಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ನಿರ್ಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕರ ಆಶೀರ್ವಾದಈ ನಾಲ್ಕೂ ಒಂದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವ : ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ:“ಧನ್ಯೋ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮೋ ನೃಣಾಂ  ತ್ರಯ್ಯಾ ಸಮನ್ವಿತೋ ಯತಃ। ಅನಯಾ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಾಃ ಸಾಧ್ಯಂತೇ ಸಕಲಾ ಅಪಿ॥” ಅರ್ಥಾತ್  ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವೇ ಧನ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ ಆಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ವಿವಾಹವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಹೃದಯಗಳ ಸಂಗಮವಲ್ಲ; ಅದು ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಗಮ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮಹತ್ತರ ಸಂಸ್ಕಾರ.

ಕಾಲ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಜೀವನಶೈಲಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು.ಆದರೆ ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಉಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿವಾಹವು ಶಾಶ್ವತ ಸುಖದ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಆಧುನಿಕತೆ,ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮೀರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ,ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮೀರದ ಧರ್ಮಬದ್ಧತೆ.ಪ್ರೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ನಿರ್ಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮ, ಹಾಗೂ ವಿವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕರ ಆಶೀರ್ವಾದ  ಈ ಮೂರೂ ಒಂದಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

The article explores how marriage in Indian society is evolving under the influence of urbanization, technology, social media and changing lifestyles. It emphasizes that while modernization is inevitable, lasting marriages are built on responsibility, mutual respect, family values, communication and cultural balance rather than lifestyle or status alone.