ಮನುಷ್ಯನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮೂಲತಃ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ದೂರವನ್ನು ಹತ್ತಿರಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹಂಚುವುದು, ಕೆಲಸವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುವುದು .ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಅಪಾರ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆವಿಷ್ಕಾರವೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಹೊಸ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಹೊರುತ್ತದೆ.
ಇಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಮಲಗುವ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮೊಬೈಲ್. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ ತಕ್ಷಣ ಮೊಬೈಲ್. ರಾತ್ರಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವ ಮುನ್ನವೂ ಮೊಬೈಲ್. WhatsApp, Facebook, Instagram, YouTube, Telegram, Reels, ಶೊರ್ಟ್ಸ ,ಹೆಸರುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪರದೆಯೊಂದಿಗಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧ ಮಾತ್ರ ಗಾಢವಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಈಗ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ವಾದವಲ್ಲ. ಇದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಹುದು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವಿನ ಮುಖವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನೋಡಬಹುದು. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಗಾಢವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ .ನಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು Contacts ಇರಬಹುದು. Facebookನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು Friends ಇರಬಹುದು. Instagramನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು Followers ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಕಷ್ಟದ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಿಜವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಸಂಬಂಧದ ಆಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.ಸಂಬಂಧದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಸಂದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ, ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಮಯ ಕೊಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಅಪರಿಚಿತರು ‘ಗೆಳೆಯರು’ ಆಗುವ ವಿಚಿತ್ರ ಜಗತ್ತು : ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ‘ಗೆಳೆತನ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ.ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಂದೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಅವರು ಹಾಕಿದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು, ಕೆಲವು ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ. ಆದರೂ ಅವರನ್ನು ‘Friend’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.ಅವರ ಒಂದು Like ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವರ Comment ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು Follow ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ Block ಮಾಡಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಹೊಸ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಾಸ್ತವ.ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಾವು ಅಪರಿಚಿತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹ, ಕೆಲಸ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಾಧನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ Likes, Views, Followers ಮತ್ತು Comments ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಮೌಲ್ಯದ ಅಳತೆಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ.ಇದು ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಭ್ರಮೆ.
‘ಬ್ಲಾಕ್’ ಎಂಬ ಬಟನ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಹೊಸ ರಾಜಕಾರಣ : ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಂವಹನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದಂತೆ, ಸಂವಹನವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ.‘Block’ ಎಂಬ ಒಂದು ಬಟನ್.ಸಣ್ಣ ಮನಸ್ತಾಪ. ಒಂದು ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶ. ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದ. ಒಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಈಡೇರದಿರುವುದು. ತಕ್ಷಣ Block.ಅಪರಿಚಿತರ ನಡುವೆ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಟುಂಬದವರೇ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು Block ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಾಗ ಅದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸಂಬಂಧದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಒಬ್ಬರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಕೋಪವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮಾತನಾಡುವಷ್ಟು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ, ಮುರಿಯಬೇಕೋ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ.“ನುಂಗಲೂ ಆಗದ, ಉಗುಳಲೂ ಆಗದ” ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವೇ ಏಕೈಕ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ತಾಪದ ನಂತರವೂ ಎದುರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಭೇಟಿಯೇ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಈಗ ಒಂದು ಬಟನ್ ಸಾಕು.ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾದಾಗ, ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಹನೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
‘Seen’ ಆಗಿದೆ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಓದಲಾಗಿಲ್ಲ .ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಚಿತ್ರತೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ.“ನನ್ನ ಮೆಸೇಜ್ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಿಸಿಲ್ಲ.”“Online ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮೆಸೇಜ್‌ಗೆ reply ಮಾಡಿಲ್ಲ.”“ನನ್ನ Status ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. Reaction ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.”ಈ ಸಣ್ಣ ಸಂಗತಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏಕೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವು ಕಾರಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.ಅಲ್ಲಿಂದ ಅನುಮಾನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅನುಮಾನದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನ. ಅಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಮನಸ್ತಾಪ. ಮನಸ್ತಾಪದಿಂದ ಸಂಬಂಧದ ಬಿರುಕು.ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಲುಪಿಸಬಲ್ಲದು; ಆದರೆ ಮೌನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾರದು.ಇದನ್ನು ಮನುಷ್ಯನೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಗಾಸಿಪ್‌ಗೆ ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯುಗ : ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿಯ ವೇಗ. ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ನಿಜವೋ ಸುಳ್ಳೋ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಅದು ನೂರಾರು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿರುತ್ತದೆ.ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹರಿದಾಡಿದ ಒಂದು ವದಂತಿ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಒಂದು ಆರೋಪ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ. ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿ. ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸುದ್ದಿ. ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿವಾದ.ಒಮ್ಮೆ ‘Forward’ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಹಿಂದೆ ಗಾಸಿಪ್ ಒಂದು ಊರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಊರಿಗೆ ತಲುಪಲು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಅದು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗಂಭೀರತೆ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯ ಸುಳ್ಳು-ನಿಜದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯ ವೇಗವು ಸತ್ಯದ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ‘ಮೊದಲು ಹೇಳುವುದು’ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ‘ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದು’ ಅಲ್ಲ.
ಪ್ರದರ್ಶನವೇ ಜೀವನ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ : Instagram ಮತ್ತು Facebook ಮತ್ತೊಂದು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಎಲ್ಲರೂಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಎಲ್ಲರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಎಲ್ಲರ ಕುಟುಂಬವೂ ಸುಖವಾಗಿದೆ.ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಸ ಕಾರು, ಹೊಸ ಮನೆ, ಹೊಸ ಸಾಧನೆ.ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ಜೀವನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಆಯ್ದ ಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ.ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಸೋಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಆಯ್ದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಬಳಿ ಇರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕಿದೆ.
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಮೊಬೈಲ್; ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ದೂರ : ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಪರಿಣಾಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ. ತಾಯಿ WhatsAppನಲ್ಲಿ. ಮಗ YouTubeನಲ್ಲಿ. ಮಗಳು Instagramನಲ್ಲಿ.ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಒಟ್ಟಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಮೊಬೈಲ್. ಮಾತುಕತೆಯ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಮೊಬೈಲ್. ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದರೂ ಮೊಬೈಲ್.ಮಕ್ಕಳು ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ತಂದೆ-ತಾಯಿ “ಒಂದು ನಿಮಿಷ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಮನೆಯವರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತಿರ; ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೂರ.ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ Facebook Status ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರದೇ ಇರಬಹುದು.ಇದು ಆಧುನಿಕ ಕುಟುಂಬದ ದೊಡ್ಡ ವಿರೋಧಾಭಾಸ.
ಸಂಬಂಧಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು : ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ಸಮಯ ಕೊಡುವುದು.ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಹೃದಯದ Emoji.ದುಃಖಕ್ಕೆ ಸಾಂತ್ವನ ಎಂದರೆ ಎದುರಿಗೆ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡುವುದು.ಈಗ ಒಂದು “Sorry” ಅಥವಾ “Take care”.ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು.ಈಗ ಒಂದು Digital Greeting.ಸಂಬಂಧದ ಆಳವನ್ನು ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.ಆದರೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಬೇಕು.“ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಬೇಕು.ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮೌನವೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೂರಾರು ಸಂದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.
ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಪರದೆ : ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತದೆ.ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಅವರ ಗಮನ, ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದಿನಚರಿಯ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು.ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಶಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ರೀಲ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಮನರಂಜನೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಹೊಸ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತವೆ.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದು, ಹೊರಗೆ ಆಟವಾಡುವುದು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು, ಬೇಸರವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ಇಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಸಹನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪೋಷಕರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಹೋಲಿಕೆ.ಮಕ್ಕಳು ಇತರರ ರೂಪ, ಬಟ್ಟೆ, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ “ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸಬೇಡ” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮೊಬೈಲ್‌ಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಸಾಮಾಜಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತ : ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಂಗ್ಯ.ನಾವು ಸಾವಿರಾರು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ.ಆದರೆ ಏಕಾಂತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.ದಿನವಿಡೀ Notifications ಬರುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳುವವರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಫೋಟೋ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ನೋಡುವವರು ಕೆಲವೇ ಜನ.ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ಏಕಾಂತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ಅದು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ನಾವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ : ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ.ಆದರೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಬೇಕು.ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ.ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಲ್ಲ.ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹರಡುವುದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಂವಹನವಲ್ಲ.ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ನಿಂದನೆ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ಬರೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಬೆಳೆಬೇಕು.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ತಪ್ಪಲ್ಲ; ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ : ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು.ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ.ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ.ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಜನಸಂಪರ್ಕ.ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವು.ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ.ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ.ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರವೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಇವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿರಬೇಕೋ, ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೇ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕೋಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿವೇಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಬೇಕು.
ಮತ್ತೆ ‘ಮನುಷ್ಯ’ನನ್ನು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯ : ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ. ಹೊಸ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳು ಬರಲಿ. Artificial Intelligence ಬೆಳೆಯಲಿ. ಸಂವಹನ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಲಿ.ಆದರೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಬಾರದು.ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಮೊಬೈಲ್ ಬದಿಗಿರಲಿ.ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ ಪರದೆಗೆ ವಿರಾಮ ಕೊಡೋಣ.ಸ್ನೇಹಿತನ ನೋವಿಗೆ Emoji ಬದಲು ಒಂದು ಕರೆ ಮಾಡೋಣ.ಮನಸ್ತಾಪವಾದರೆ Block ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಮಾತನಾಡೋಣ.ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯನ್ನು Forward ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ.ಯಾರಾದರೂ Reply ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ಕೆಟ್ಟ ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.ಒಂದು Like ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಇರಲಿ.ಅಪರಿಚಿತರ ಪ್ರಶಂಸೆಗಿಂತ ಪರಿಚಿತರ ಪ್ರೀತಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ವಿವೇಕವೂ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು.ನಾವು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?ಸಾವಿರಾರು ಜನರ Updates ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ Update ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆಯೇ?ನೂರಾರು ಜನರು ನಮ್ಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ Like ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಕೇಳಲು ಒಬ್ಬರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ?ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ.ಇದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಒಂದು ಸಾಧನ : WhatsApp ನಮ್ಮನ್ನು ದೂರದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಿ, ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದವರಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಬಾರದು. Facebook ನಮಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಿ, ಆದರೆ ಮನೆಯವರನ್ನು ಅಪರಿಚಿತರನ್ನಾಗಿಸಬಾರದು. YouTube ಜ್ಞಾನ ನೀಡಲಿ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನೆಲ್ಲ ನುಂಗಬಾರದು. Instagram ಸೌಂದರ್ಯ ತೋರಿಸಲಿ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಮೂಡಿಸಬಾರದು.
ಮೊಬೈಲ್ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರಲಿ ,ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಅಧಿಕಾರ ಇರಬಾರದು : ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಯಂತ್ರದಂತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರೂ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.ಕೊನೆಗೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಎಷ್ಟು Followers ಇದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು.ನಾವು ಎಷ್ಟು ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದೆವು ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ.
ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಸಂಬಂಧಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮುಖ್ಯ.Notificationsಗಿಂತ ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪಂದನೆ ಮುಖ್ಯ.Online ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ‘ಇರುವಿಕೆ’ ಮುಖ್ಯ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಈ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕಾದದ್ದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲ್ಲ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ವಿವೇಕದಿಂದ.
