ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.47 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಬೆಳೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 70 ಸಾವಿರ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದು Bangladesh Forest Industries Development Corporation ಮತ್ತು Chittagong Hill Tracts Development Board. ಆದರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
ಹಸಿರು ಅಲ್ಲ – “ಹಸಿರು ಮರುಭೂಮಿ” : ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ರಬ್ಬರ್ ತೋಟಗಳು ಏಕಬೆಳೆ (Monoculture) ಆಗಿದ್ದು, ಅವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. “ದೂರದಿಂದ ಹಸಿರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಇವು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದ ಹಸಿರು ಮರುಭೂಮಿಗಳು” ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಎಲೆ ಉದುರುವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ತೋಟಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಂಜರು ದೃಶ್ಯ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬಂದರ್ಬನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಾಮಾ, ನೈಖೋಂಗ್ಛಾರಿ, ಅಲಿಕದಮ್ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 45,000 ಎಕರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭೂಮಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪರಿಸರ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕೃಷಿ-ಗ್ರಾಮೀಣ-ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ “ದ ರೂರಲ್ ಮಿರರ್.ಕಾಂ”WhatsApp Channel ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
ರೈತರು – ಮಾಲೀಕರಲ್ಲ, ಕಾರ್ಮಿಕರು : ರಬ್ಬರ್ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರಲ್ಲ. ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮನೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯಷ್ಟೇ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ತೋಟಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿವೆ. ರೈತರು ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಯ ಹಂಚಿಕೆಯು 60:40 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಿಂಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು 15,000 ಟಾಕಾ ಮಾತ್ರ — ಇದು ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಹಲವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮರಗಳ ಆಯುಷ್ಯ – ರೈತರ ಭಯ : ರಬ್ಬರ್ ಮರಕ್ಕೆ ಲಾಭದಾಯಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭವಾಗಲು ಸುಮಾರು 8 ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 25 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಈಗ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ ಅನೇಕ ತೋಟಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯದ ಹಂತ ತಲುಪುತ್ತಿವೆ. ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದ ಬಳಿಕ ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯ ಏನು?, ಅದು ಮತ್ತೆ ರೈತರ ಕೈಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೇ?, ಅಥವಾ ಹೊಸ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲ — ಇದೇ ರೈತರ ದೊಡ್ಡ ಆತಂಕ.
ರಬ್ಬರ್ ಉದ್ಯಮ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭೂ ಹಕ್ಕು, ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಈ “ಅಭಿವೃದ್ಧಿ”ಯ ಬೆಲೆ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪಾಠ? : ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಅಡಿಕೆ, ರಬ್ಬರ್, ಏಕ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುಭವ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ. ಬೆಳೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ — ರೈತ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿಯುವ ಮಾದರಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
ಏಕಬೆಳೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಪಾಯ : ರಬ್ಬರ್ ಆಗಲಿ, ಅಡಿಕೆ ಆಗಲಿ, ತೋಟ ಆಧಾರಿತ ಏಕಬೆಳೆಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅನುಭವ ಹೇಳುವುದೇನಂದರೆ, ಮಣ್ಣು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆಳೆ ವಿಫಲವಾದರೆ ರೈತನಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಿಲ್ಲ ಹೀಗಾಗಿ ಅಡಿಕೆ–ತೆಂಗು–ಸಾಂಬಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಸಹಿತ ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿ (Intercropping) ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು.
ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಬೆಳೆ ನೀತಿ ಕೊನೆಗೆ ರೈತನಿಗೇ ಹೊಡೆತ : ರಬ್ಬರ್, ಅಡಿಕೆ ತೋಟಗಳನ್ನು “ಹಸಿರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವು, ವನ್ಯಜೀವಿ ವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ನೀರಿನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಮಾನವ–ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅನುಭವ ತೋರಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯ–ಕೃಷಿ ಸಮನ್ವಯ ನೀತಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬೇಕು.
ಮಾನವ–ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜಿಸಬೇಕು : ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ತೋಟ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಸಹಜ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಹಾಯಧನದ ಬೇಲಿ, ತ್ವರಿತ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು, ನಂತರದ ಪರಿಹಾರ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕೃಷಿ-ಗ್ರಾಮೀಣ-ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ “ದ ರೂರಲ್ ಮಿರರ್.ಕಾಂ”WhatsApp Channel ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
“ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮತ್ತು ಟನ್ಗಳ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ. ಅದು ರೈತ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ — ಮೂವರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.” ಇದನ್ನು ಈಗಲೇ ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ರೈತರು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
