ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವಗಳೇ ಜೀವನದ ನಾಡಿ. ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವನ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಲ್ಲ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಸಾಹದ ಸಂಕೇತ. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮಾರೋಪವಾದ ವಿಜಯದಶಮಿ ಅತಿ ಮಹತ್ತರವಾದದ್ದು. ಇದು ಧರ್ಮದ ಜಯ, ಅಧರ್ಮದ ಪರಾಭವ, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಉದಯ, ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ನಾಶ – ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಉತ್ಸವ.
ನವರಾತ್ರಿಯ ಪಯಣ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ : ನವರಾತ್ರಿ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉತ್ಸವ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ದುರ್ಗಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ತತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವನ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅಜ್ಞಾನ, ದುರಾಶೆ, ಭಯ, ಅಹಂಕಾರ, ಕ್ರೋಧ – ಇಂತಹ ಅಸುರಶಕ್ತಿಗಳು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಆರಾಧನೆ ಅಂದರೆ ಅಂತಃಕರಣದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ದುರ್ವಾಸನೆಗಳ ನಾಶ, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಫಲವೇ ವಿಜಯದಶಮಿ.
ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನೆಂಬ ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥಾನಕವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ದುರ್ಗೆಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯ ಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಕಥೆಯೂ ಪ್ರಚಲಿತ. ಎರಡೂ ಕಥೆಗಳು ಮಾನವನ ಆಂತರಿಕ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳೇ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದುರ್ವಾಸನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವ ದಿನವೇ ವಿಜಯದಶಮಿ.
ತಾತ್ವಿಕ ಅಂಶಗಳು : ವಿಜಯದಶಮಿಯ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಬಹಳ ಆಳವಾದುದು. “ವಿಜಯ” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವುದೂ ಹೌದು. “ದಶಮಿ” ಎಂದರೆ ದಶ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸಾಧಿಸುವ ಸಂಕೇತ. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂಬುದು ಅಂತರಂಗದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ವೇದ-ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಜಯ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. “ಉಮಾ ಹೈಮವತೀ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರವಚಂತೀ” (ಛಾಂದೋಗ್ಯ 3.17.4)ಎಂಬ ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯವು ಪರಮಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ವಿಜಯವೆಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಪಾಠವೆಂದರೆ – ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು.
ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ : ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಹೊಸ ಆರಂಭದ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ವಿದ್ಯೆಯ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷಿಕರು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಹಿತಕರ ಬೆಳೆಯ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಸೈನಿಕರು ಆಯುಧಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯೋಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹೊಸ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳು “ಕರ್ಮವೇ ಪೂಜೆ” ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನ ಶಸ್ತ್ರಪೂಜೆ ನಡೆಯುವುದು, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗ, ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ದೈವೀಕರಣಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಸಂದೇಶ. ಇದು “ಧರ್ಮೋ ರಕ್ಷತಿ ರಕ್ಷಿತಃ” ಎಂಬ ಮಂತ್ರದ ಜಾರೀಕರಣ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಯುವವನು, ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವನು.
ಪ್ರೇರಣಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶ : ಮಾನವನ ಜೀವನವು ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟದ ಅಂಗಳ. ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿ–ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸ್ಮರಣೆ ನಮಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತದೆ – ಎಷ್ಟೇ ಅಸುರಶಕ್ತಿಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂದೇಶ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಕ್ರಮ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಅಸಮಾನತೆ, ದೌರ್ಜನ್ಯ – ಇವುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾವಣ-ಮಹಿಷಾಸುರರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಜ್ಞಾನ – ಇವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತ್ರಗಳು. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದಾಗ, ಸಮಾಜವು ಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದಾಗ, ದೇಶವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ – ಆಗ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕೃಷಿ-ಗ್ರಾಮೀಣ-ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ “ದ ರೂರಲ್ ಮಿರರ್.ಕಾಂ”WhatsApp Channel ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ.
ಹೀಗಾಗಿ, ವಿಜಯದಶಮಿ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವನದ ದಾರಿದೀಪ. ಅಜ್ಞಾನ, ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಜಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ. ದಶ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಪಾಠ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ಜೀವನವೂ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯ ಪಯಣವಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಸಂದೇಶ.
ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂಬುದು ಅಂತರಂಗದ ವಿಜಯದ ದೀಪ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಉದಯ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನವೋತ್ಸಾಹದ ಹಬ್ಬ.
