ಮರಣವೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಎಂದಿಗೂ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಭಯದ ವಿಷಯವಾಗಿಯೂ, ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಯೂ ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮ–ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದು ಕೊಂಡಿದೆ. ಬದುಕು–ಮರಣದ ಚಕ್ರವು ಕೇವಲ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವ ಆತ್ಮದ ಅರಿವಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪಾಠವಾಗಿದೆ.
ವೇದ–ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ:“ಜಾತಸ್ಯ ಹಿ ಧ್ರುವೋ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಂ ಜನ್ಮ ಮೃತಸ್ಯ ಚ”
ಜನಿಸಿದವನು ಸಾಯಲೇಬೇಕು, ಸತ್ತವನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಲೇಬೇಕು.ಇದು ಕೇವಲ ದೇಹಧಾರಿಯ ಚಕ್ರ. ಮರಣವು ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರಾರಂಭ. ಬದುಕಿನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮರಣವು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
- ಬುದ್ಧ–ಹಿಂದೂ–ಜೈನ–ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದರ್ಶನಗಳ ಹೋಲಿಕೆ:
ಹಿಂದೂ ದರ್ಶನ ದ ಪ್ರಕಾರ ಆತ್ಮ ಶಾಶ್ವತ, ದೇಹ ಮಾತ್ರ ನಶ್ವರ. ಕರ್ಮವೇ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬೋಧನೆ.
ಬೌದ್ಧ ದರ್ಶನ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಆತ್ಮ ಎಂಬುದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ನಿತ್ಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ “ಅನಾತ್ಮ” ತತ್ವ. ಮರಣವು ಚಕ್ರದ ಒಂದು ಹಂತ; ನಿರ್ವಾಣವೇ ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗ.
ಜೈನ ದರ್ಶನ ದ ಪ್ರಕಾರ ಜೀವ–ಅಜೀವ ವಿಭಜನೆ. ಕರ್ಮವೇ ಬಂಧನದ ಕಾರಣ. ಮರಣದ ಮೂಲಕ ಜೀವನು ದೇಹದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕರ್ಮದ ಫಲ ಅವನನ್ನು ಪುನಃ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದರ್ಶನ ಬೇರೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಸೋಕ್ರಟೀಸ್ ಮರಣವನ್ನು “ಆತ್ಮದ ದೇಹದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ” ಎಂದು ಕಂಡ; ಹೈಡೆಗರ್ ಮರಣದ ಅರಿವನ್ನು “ಸತ್ಯವಾದ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಾಧಾರ” ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ.
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮರಣವು ಕೇವಲ ನಾಶವಲ್ಲ, ಅರಿವಿನ ಬಾಗಿಲು.ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
- ಜೀವನ–ಮರಣದ ಚಕ್ರದ ತತ್ತ್ವ:
ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ನಿರಂತರ ನದಿಯಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮವು ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಎದ್ದೊಂದು ಅಲೆ; ಮರಣವು ಅಲೆಯಂತೆ ಕಡಿದು ಹೋಗುವುದು. ಆದರೆ ನದಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.ಸಂಸಾರ ಎಂಬುದು ಚಕ್ರದಂತೆ- ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಮರಣ, ಮತ್ತೆ ಜನನ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ ಚಕ್ರ ಎಂಬುದು ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು.ಅಂದರೆ ಮರಣವು ಕೇವಲ ಮಧ್ಯದ ಹಂತ, ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ.
- ಮರಣವು ನೀಡುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪಾಠಗಳು :
ಅಹಂಕಾರದ ನಿರ್ನಾಮ : “ಮೃತ್ಯುಃ ಸರ್ವಹರಶ್ಚಾಹಂ” – ಮರಣವು ಸಂಪತ್ತು, ಸ್ಥಾನ, ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಣದ ಅರಿವು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಮಬುದ್ಧಿಯ ಪಾಠ : ಮರಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮ. ರಾಜ–ಭಿಕ್ಷುಕ–ವಿದ್ಯಾವಂತ–ಅಜ್ಞಾನಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅದು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವುದು.
ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯ : ಕ್ಷಣಿಕವಾದ ಬದುಕು; ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀವಿಸುವ ಪಾಠವನ್ನು ಮರಣ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಧರ್ಮದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ : ದೇಹ ನಾಶವಾದರೂ ಕರ್ಮ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವೇ ಮರಣದ ನಂತರದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
- ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಬೋಧನೆ
“ನಾಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣೇನ ಲಭ್ಯೋ ನ ಚ ಕ್ರಿಯಾ” ಎಂಬುದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ವಾಕ್ಯ.ತಾತ್ಪರ್ಯ –
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯದು. ಅದು ಒಳಗಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ, ತಪಸ್ಸು, ಧ್ಯಾನ, ಗುರು–ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಧ್ಯ.ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಭಯವು ಕರಗುತ್ತದೆ. ಮರಣವು ಕತ್ತಲು ಅಲ್ಲ; ಬೆಳಕಿನತ್ತ ಸಾಗುವ ಬಾಗಿಲು ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಜೀವನದ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು
ಮರಣದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ:ವೈರಾಗ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಶಾಶ್ವತ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಬಿಡುವುದು.ಇರುವ ಜೀವನದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ,ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಪ್ರೀತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ದಯೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸತ್ಯ.ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ.
ಮರಣವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಬದುಕಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರು. ಅದು ನಮಗೆ ಕ್ಷಣದ ಮೌಲ್ಯ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮದ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಬದುಕನ್ನು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಮರಣವನ್ನು ಭಯದಿಂದ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಅರಿವಿನ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದು ಕಾಣುವಾಗ, ಬದುಕೇ ಮೋಕ್ಷದ ಪಯಣವಾಗುತ್ತದೆ.
