ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನದಿಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಆತಂಕ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ ಶೇ.78.8ರಷ್ಟು ನದಿ ತೋಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
1985 ರಿಂದ 2023 ರವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ 21,439 ನದಿ ತೋಡುಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು, ಹವಾಮಾನ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಪ್ರತಿ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 0.045 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ.
ಉಷ್ಣವಲಯದ ನದಿಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಕುಸಿತ : ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತವು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಕ್ಷಾಂಶ 20 ಡಿಗ್ರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 20 ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ನದಿಗಳೂ ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಹಿಂದಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನದಿಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟದ ಜೊತೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕುಸಿತವು ಈ ನದಿಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ನೀರು ಬೆಚ್ಚಗಾದಂತೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆ : ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಕರಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕರಗುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ನದಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣ ಅಲೆಗಳೂ ಈ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಉಷ್ಣ ಅಲೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ನದಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22.7 ಶೇಕಡಾ ಪಾಲು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ನೀರು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮೀನು ಸೇರಿದಂತೆ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ : ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮೀನುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರ ಹಾಗೂ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಅಧ್ಯಯನದ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಾಗತಿಕ ನದಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿಯುವ ಅಂದಾಜು ಇದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಕೇವಲ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನದಿಗಳಂತಹ ಹರಿಯುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
A global study published in Science Advances found sustained declines in dissolved oxygen across the world’s rivers. Researchers analysed 21,439 river reaches using Landsat satellite observations, climate data and machine-learning methods for 1985–2023. Dissolved oxygen declined at an average rate of 0.045 mg/L per decade, with 78.8% of the studied river reaches showing downward trends. Tropical rivers, including those in India, experienced some of the most severe declines. Rising water temperatures and reduced oxygen solubility were identified as major drivers, while heatwaves and changes in river ecosystems also contributed. Continued oxygen loss could increase risks to fish, aquatic biodiversity and essential river ecosystem functions.
