ಕಸ ವಿಂಗಡಣೆ ಗೊತ್ತಿದೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ಅಪಾಯವೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದರೂ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪಾಜೆಯಿಂದ ಮಂಗಳೂರುವರೆಗೆ ಸ್ವಚ್ಛ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ನಾಗರಾಜ್ ಬಜಾಲ್ ಅವರು ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ಐದು ದಿನಗಳ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ 10 ಟನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಅವರು, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು, ತಿಂಡಿ ಪೊಟ್ಟಣಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ, ಕೇವಲ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನವಲ್ಲ, ಜನರ ನಡವಳಿಕೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಯೂ ಇದೆ.
ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 10 ಟನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಸ ಸಂಗ್ರಹ : ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪಾಜೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪುತ್ತೂರುವರೆಗೆ ನಾಗರಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಸ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಂಪಾಜೆಯಿಂದ ಅರಂತೋಡು ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಎರಡು ಲಾರಿಗಳಷ್ಟು ಕಸ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜ್ಯೂಸ್ ಕುಡಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುವುದು, ತಿಂಡಿ ತಿಂದ ಪೊಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಸಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಪಾನ್‌ಪರಾಗ್ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ಉಗುಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮಲಿನ ಮಾಡುವ ನಡವಳಿಕೆಯೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಸವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬಂಕ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಕಸ ಎಸೆಯುವ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯಾವಂತರಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಿದೆ? : ನಮ್ಮದು ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ನಾವು, ನಿಜವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಲಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಕಸವನ್ನು ಎಷ್ಟು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಯಾವ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಬಟ್ಟೆಯ ಚೀಲ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. “ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟೇ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಅದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು” ಎಂದು ನಾಗರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಸ ವಿಂಗಡಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೂ ಅಪಾಯ : ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವಾಗಲೇ ಅನೇಕರು ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾಗರಾಜ್ ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಮೀನು-ಮಾಂಸದ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಮಗುವಿನ ಡೈಪರ್‌ಗಳು, ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳು, ಗಾಜಿನ ತುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿರಿಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ನೀಡುವುದು ಸರಿಯಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲ.
ಇಂತಹ ಮಿಶ್ರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಾಜಿನ ತುಂಡುಗಳು, ಬಳಸಿದ ಸಿರಿಂಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಹುದು.
ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸದೆ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ; ಇದರಿಂದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಸವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಜನರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೂ ಹೊಣೆ : ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಜನರ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಸುಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನಾಗರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮನೆಮನೆಗೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಬೇಕು. ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾಗಣೆ, ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ತಲುಪದಿರುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಜನರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವುದು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು; ಜನರೂ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಬಳಸಬೇಕು. “ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಕಾದರೆ ನಾವು ಕೂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬೇಕು” ಎಂಬುದು ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ದಂಡದ ಭಯಕ್ಕಿಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಖ್ಯ : ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದು, ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ದಂಡವೊಂದರಿಂದಲೇ ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾಗರಾಜ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ದಂಡದ ಭಯದಿಂದ ಕೆಲವರು ಕಸ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಭಯ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತಪ್ಪು ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮಗಳ ಜಾರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿರಂತರ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕೆಲಸವೂ ನಡೆಯಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದಂಡ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಎರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಒಬ್ಬರೇ ನಡಿಗೆ, ಆದರೆ ಜೊತೆಯಾಗುವವರು ಅನೇಕರು : ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಅವರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾಜೆಯಿಂದ ಮಂಗಳೂರುವರೆಗೆ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯುವಕ-ಯುವತಿ ಮಂಡಳಿಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜನರು ತಮ್ಮ ಊರಿನ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಸವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅನುಭವ ಪಡೆದಾಗ, ಮತ್ತೆ ರಸ್ತೆ ಬದಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವ ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಕಾರವಾರದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೇರುವ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವರು ನಡಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸೇತುವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಕ ಹಿಡಿದು ನಿಂತು ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಕೆಲವರು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡಿದರೂ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಕಂಡುಬಂದವು. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೂಡಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಅವರಲ್ಲಿದೆ.
300 ರಿಂದ 400 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಪಾಠ : ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಾಗರಾಜ್ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 300ರಿಂದ 400 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕ ಪಡೆಯದೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಪಾಠ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ದೊಡ್ಡವರು ಕಸವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಎಸೆದರೆ, ಅದನ್ನೇ ಮಕ್ಕಳು ಸಹಜ ನಡವಳಿಕೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಹಿರಿಯರು ಕಸವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಕಾರಿನಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿ ಇರಲಿ, ಅದೂ ಮಾದರಿ ನಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನಾಗರಾಜ್.
ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಮೊದಲು ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವತಃ ಮಾದರಿಯಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಂದೇಶ.
14 ವರ್ಷ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಈಗ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ನಡಿಗೆ : ನಾಗರಾಜ್ ಬಜಾಲ್ ಅವರು 14 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ವಿದೇಶದ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೊರೆದು ಈಗ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲು ನೋವು, ಬೆನ್ನಿನ ನೋವು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ತೊಂದರೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸಿಗುವ ಸಂತೋಷವೇ ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಆದಾಯ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಆರಂಭಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ.
ಹಸಿರು ದಳದ ಮೂಲಕ ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ : ಸ್ವಚ್ಛತಾ ನಡಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಾಗರಾಜ್ ಅವರು ಹಸಿರು ದಳದ ಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್‌ಬಿಐ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ 10 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಡಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ, ಒಂದು ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಟನ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯ.
ಬದಲಾವಣೆ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಲಿ : ಸಂಪಾಜೆಯಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನತ್ತ ಸಾಗಿರುವ ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವರಿಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಆ ಕೆಲಸ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಚರ್ಚೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಅವರದು.
ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ವಿಂಗಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಎಸೆಯದಿರುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ಕ್ರಮವೂ ಮುಖ್ಯ. ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯುವ ಮೊದಲು, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುವ ಶ್ರಮವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಿಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಪ್ರತಿದಿನ ಕೃಷಿ-ಗ್ರಾಮೀಣ-ಪರಿಸರ-ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ “ದ ರೂರಲ್ ಮಿರರ್.ಕಾಂ”WhatsApp Channel ಫಾಲೋಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿ
Nagaraj Bajal’s five-day cleanliness march from Sampaje in Kodagu towards Puttur has collected more than 10 tonnes of roadside waste, highlighting the growing challenge of improper waste disposal. His campaign calls for behavioural change, waste segregation at source, better collection and processing systems, and stronger accountability from local bodies. Drawing on his experience in social work and waste management, Bajal stresses that fines alone cannot ensure lasting cleanliness. He has also conducted free waste-management awareness sessions in around 300–400 schools and is involved in initiatives to develop 10 gram panchayats as zero-waste model panchayats with support from SBI Foundation. His message is clear: awareness must translate into everyday action, beginning at home and extending to public spaces.
