ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಬ್ಬರ್ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ನಲ್ಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಳಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಬಿಹಾರ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢಗಳಲ್ಲೂ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ 29,794 ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ ರಬ್ಬರ್ ವಿಸ್ತರಣೆ : 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ 31ರ ವೇಳೆಗೆ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ 29,794.39 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 11,977.71 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರಬುದ್ಧ ತೋಟಗಳಾಗಿದ್ದು, 17,816.68 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ತೋಟಗಳು ಇನ್ನೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 13,617.21 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ 1,166.03 ಕೆ.ಜಿ. ಇದೆ. ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ನಂದ ಕಿಶೋರ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಪರಿಶೀಲನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
INROAD ಮೂಲಕ ತೋಟ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಒತ್ತು : ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ INROAD (Indian Natural Rubber Operations for Assisted Development) ಯೋಜನೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ತೋಟಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರಬ್ಬರ್ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಾರರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಸುಧಾರಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರದ ಹಂತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು Group Processing Centres (GPCs) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರೈತರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಬ್ಬರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ನಡೆಸಲು, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಬ್ಬರ್ ಶೀಟ್ ತಯಾರಿಸಲು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದು ನೆರವಾಗಲಿದೆ.
ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಡ್ರೋನ್ ಬಳಕೆ : ರಬ್ಬರ್ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ Abnormal Leaf Fall (ALF) ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವೊಖಾ, ಪೆರೆನ್ ಮತ್ತು ನಿಯುಲ್ಯಾಂಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರೋನ್ ಮೂಲಕ Copper Oxychloride ಸಿಂಪಡಣೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೆ 171.15 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರೋಗಬಾಧಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು: ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟ್ಯಾಪರ್ಗಳ ಕೊರತೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಂದ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ Tappers’ Intensive Skill Improvement Programme (TISP) ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಬ್ಬರ್ ಟ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಕುರಿತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಜಾರ್ಖಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೇ ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ : ಇದೇ ವೇಳೆ, ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಬಹುದಾದ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಕೂಡ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ರಾಂಚಿಯ ಬಿರ್ಸಾ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಳಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕ್ಲೋನಲ್ ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲವು ರಬ್ಬರ್ ತಳಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ರಬ್ಬರ್ ಗಿಡಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬರಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 7 ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಳಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲು ಇನ್ನೂ 3–4 ವರ್ಷಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಬಿಹಾರ, ಒಡಿಶಾ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯತೆ : ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬಿಹಾರ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರಬ್ಬರ್ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆ–ಪೂರೈಕೆ ಅಂತರವೇ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ : ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್ನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆಯ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 35% ಅಂತರವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಎರಡೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವತ್ತ ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ದೇಶದ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ತ್ರಿಪುರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರದೇಶ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ಸುಮಾರು 1.73 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1.83 ಲಕ್ಷ ಬೆಳೆಗಾರರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ ₹4–5 ಲಕ್ಷ ಆದಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆ : ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 370–450 ರಬ್ಬರ್ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ₹4–5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ರೈತರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ ರಬ್ಬರ್ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬೆಳೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕೇವಲ ಆದಾಯದ ಅಂದಾಜನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರೈತರು ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ತಳಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆ, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ : ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಆತಂಕಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಂಜರು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಜಾರ್ಖಂಡ್ನಲ್ಲಿ ತಳಿ ಅಂತಿಮವಾದ ನಂತರ ಸಸಿಗಳ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ನರ್ಸರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ರಬ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ನೆರವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
The Rural Mirror ವಿಶ್ಲೇಷಣೆನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಸುಮಾರು 30 ಸಾವಿರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವುದು ದೇಶದ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿ, ಈಗ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ ರಬ್ಬರ್ ಕೃಷಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆದಾಯದ ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆದಾಯ ಇಲ್ಲದ ಬೆಳೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ತಳಿಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಲಭ್ಯತೆ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ತೋಟ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಟ್ಯಾಪರ್ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ತಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ರಬ್ಬರ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ರೈತರ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಜರು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತ ಭೂಮಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಹುಬೆಳೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸದೆ ರಬ್ಬರ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕಿದೆ. ದೇಶೀಯ ರಬ್ಬರ್ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸುವ ಗುರಿ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ, ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶದ ರೈತರ ಪಾಲಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾದರಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು.
India’s natural rubber cultivation is expanding beyond traditional regions, with Nagaland emerging as a major rubber-growing state in the Northeast and Jharkhand beginning clone trials to identify varieties suitable for commercial cultivation. While INROAD, processing centres, skill development and drone-based disease management are strengthening the value chain in Nagaland, Jharkhand and other eastern states are still at the experimental stage. The expansion could help reduce India’s domestic rubber supply gap, but farmers need to consider the crop’s seven-year gestation period, variety suitability, market access, processing infrastructure, labour availability and price risks before shifting to rubber.
